Inwestycje w bankowości premium – produkty, koszty i ryzyko

Jak ocenić inwestycję oferowaną w bankowości premium w pięciu krokach?

Ofertę inwestycyjną można wstępnie ocenić, odpowiadając na pięć pytań dotyczących produktu, odpowiedzialnych podmiotów, wyniku, kosztów i sposobu wyjścia.

1. Co kupuję? – depozyt, obligację, jednostki lub tytuły uczestnictwa funduszu, ETF, certyfikat, inny produkt strukturyzowany czy usługę zarządzania portfelem?
2. Kto odpowiada za wypłatę lub wykonanie zobowiązania? – bank, emitent obligacji, fundusz, firma inwestycyjna czy inny podmiot?
3. Od czego zależy wynik? – od odsetek, ceny aktywów, kursu waluty, kondycji emitenta, indeksu, formuły produktu czy decyzji zarządzającego?
4. Ile naprawdę płacę? – uwzględnij prowizje, koszty produktu, spread, wymianę walut, zarządzanie, transakcje i wcześniejsze wyjście.
5. Jak odzyskam środki? – przez odkupienie jednostek, sprzedaż na rynku, wykup przez emitenta, zakończenie depozytu, przedterminowy wykup albo rozwiązanie umowy?

W co można inwestować przez bank w ramach obsługi premium?

Zakres inwestycji zależy od oferty konkretnego banku oraz podmiotów, z którymi współpracuje lub które należą do jego grupy. Sam status klienta premium nie określa listy dostępnych instrumentów.

Oferta dla zamożniejszych klientów obejmuje w różnych konfiguracjach:

• depozyty bankowe i lokaty strukturyzowane,
• obligacje skarbowe, komunalne i korporacyjne,
• fundusze inwestycyjne realizujące różne strategie,
• ETF-y oraz inne instrumenty dostępne przez rachunek maklerski,
• akcje i pozostałe papiery wartościowe,
• produkty strukturyzowane mające formę instrumentów finansowych,
• doradztwo inwestycyjne,
• zarządzanie portfelem, jeżeli klient ma dostęp do takiej usługi w banku lub powiązanej firmie inwestycyjnej.

Jeżeli korzystasz jednocześnie z depozytów, funduszy i rachunku maklerskiego, traktuj te rozwiązania jako odrębne konstrukcje prawne. Różnią się źródłem wyniku, ryzykiem, kosztami, płynnością oraz systemem ochrony środków.

Czym różnią się obligacje, fundusze, ETF-y i produkty strukturyzowane?

Obligacja jest zobowiązaniem konkretnego emitenta, fundusz posiada portfel aktywów, ETF jest funduszem, którego tytuły są przedmiotem obrotu na rynku, a wynik produktu strukturyzowanego zależy od zasad zapisanych w jego konstrukcji.

Na węższych ekranach tabelę można przewijać poziomo.

Dlaczego obligacja i fundusz obligacji to nie to samo?

Zakup pojedynczej obligacji i zakup jednostek funduszu obligacji oznaczają dwa różne mechanizmy inwestycyjne. Obligacja ma określonego emitenta i warunki wykupu. Jej sprzedaż przed wykupem, jeżeli jest możliwa, odbywa się po cenie rynkowej, która może być niższa od ceny zakupu. W obligacji korporacyjnej inwestor ponosi również ryzyko niewypłacalności emitenta.

Fundusz obligacji posiada portfel wielu papierów i na bieżąco wycenia jego wartość. Nie istnieje jedna data, w której fundusz zwraca inwestorowi cenę zapłaconą za jednostki. Zmiany stóp procentowych, rentowności, jakości kredytowej emitentów i sytuacji rynkowej wpływają na wartość jednostki.

Co dodatkowo sprawdzić przy ETF-ie?

Przy ETF-ie sprawdź spread pomiędzy ceną kupna i sprzedaży, płynność, sposób replikacji, koszty funduszu, różnicę pomiędzy wynikiem ETF-u a wynikiem odwzorowywanego indeksu lub strategii oraz ewentualne zabezpieczenie ryzyka walutowego. Waluta notowania ETF-u sama nie przesądza o ryzyku walutowym. Znaczenie ma przede wszystkim ekspozycja walutowa aktywów oraz zastosowane mechanizmy zabezpieczające.

Czy klient premium jest klientem profesjonalnym i do czego służy MiFID?

Samo objęcie klienta bankowością premium nie zmienia jego klasyfikacji na potrzeby MiFID. Status klienta detalicznego albo profesjonalnego ustala się według odrębnych przepisów.

Klient ubiegający się o traktowanie jak klient profesjonalny musi spełnić co najmniej dwa z trzech wymogów:

• zawierał na odpowiednim rynku transakcje o znacznej wartości ze średnią częstotliwością co najmniej 10 transakcji na kwartał przez ostatnie 4 kwartały,
• wartość jego portfela instrumentów finansowych wraz ze środkami pieniężnymi wynosi co najmniej równowartość 500 000 euro,
• pracuje albo pracował w sektorze finansowym przez co najmniej 1 rok na stanowisku wymagającym wiedzy zawodowej dotyczącej odpowiednich transakcji lub usług maklerskich.

Przepisy nie wskazują jednej uniwersalnej kwoty oznaczającej transakcję o znacznej wartości. Zarząd firmy inwestycyjnej określa na piśmie kryteria ustalenia takiej wartości. Firma inwestycyjna co najmniej raz w roku dokonuje przeglądu tych kryteriów oraz wartości ustalonych na ich podstawie.

Co bada ankieta MiFID?

Zakres badania zależy od rodzaju świadczonej usługi. Potoczne określenie „ankieta MiFID” nie oznacza więc zawsze identycznego zestawu pytań.

Czym różni się sprzedaż produktu od doradztwa inwestycyjnego i zarządzania portfelem?

Przy samodzielnym zakupie lub wykonaniu zlecenia decyzję podejmujesz Ty. Przy doradztwie inwestycyjnym otrzymujesz zindywidualizowaną rekomendację, ale decyzja nadal należy do Ciebie. Przy zarządzaniu portfelem decyzje w zakresie określonym w umowie podejmuje zarządzający.

Jaka jest różnica między doradztwem zależnym a niezależnym?

Przy doradztwie sprawdź, czy usługa jest świadczona w sposób zależny czy niezależny oraz jaki zakres instrumentów obejmuje analiza. Regulacje odmiennie traktują między innymi świadczenia pieniężne i prowizje przekazywane przez osoby trzecie. Przy doradztwie niezależnym oraz zarządzaniu portfelem świadczenia pieniężne otrzymane od osób trzecich w związku z usługą podlegają przekazaniu klientowi zgodnie z przepisami.

Dlaczego liczba produktów nie świadczy jeszcze o dywersyfikacji?

ETF na duże spółki amerykańskie, globalny fundusz akcji z wysokim udziałem rynku USA i produkt strukturyzowany oparty na tych samych spółkach to trzy różne produkty. Duża część ich wyniku nadal może zależeć od podobnego źródła ryzyka.

Dywersyfikację oceniaj według faktycznej ekspozycji portfela, a nie liczby pozycji widocznych na rachunku.

Jak porównać wszystkie koszty inwestycji w złotych i procentach?

Pełny koszt inwestycji pokazuj jednocześnie jako kwotę w złotych i procent początkowego kapitału. Sama opłata za zarządzanie nie pokazuje całego obciążenia.

W rachunku uwzględnij wszystkie pozycje dotyczące danego produktu:

• opłatę za nabycie lub dystrybucję,
• koszty bieżące produktu,
• koszty transakcyjne,
• opłatę za wynik,
• prowizję maklerską,
• spread pomiędzy ceną kupna i sprzedaży,
• koszt wymiany waluty,
• opłatę za rachunek albo usługę,
• koszt wcześniejszego wyjścia,
• opłatę za doradztwo lub zarządzanie portfelem.

Przy usługach maklerskich sprawdź również informacje o kosztach i opłatach przekazywane zgodnie z MiFID. Porównaj informacje przekazane przed rozpoczęciem świadczenia usługi lub przed zawarciem transakcji z późniejszymi zestawieniami kosztów, jeżeli są przekazywane dla danej usługi.

Przy analizie wyniku funduszu zwróć uwagę, które koszty zostały już uwzględnione w prezentowanej stopie zwrotu. Nie odejmuj ponownie kosztu, który został już ujęty w wyniku. Sprawdź natomiast oddzielnie opłaty pobierane bezpośrednio od klienta. W narzędziu KNF „Wybieram Fundusze” prezentowane koszty bieżące i transakcyjne są już uwzględnione w prezentowanej stopie zwrotu.

Dla kapitału 500 000 zł różnica kosztów równa 0,8 punktu procentowego rocznie odpowiada 4 000 zł w pierwszym roku przy prostym obliczeniu od niezmiennej kwoty. Przy długim okresie wyższy koszt dodatkowo zmniejsza kapitał pracujący w kolejnych latach.

Czy podatek jest kosztem produktu?

Podatek nie jest opłatą za produkt, lecz wpływa na wynik netto pozostający inwestorowi. Dochody związane z odkupieniem, umorzeniem, wykupieniem albo innym unicestwieniem tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych rozlicza się zgodnie z obowiązującymi przepisami podatkowymi, co do zasady w PIT-38, jeżeli nie korzystają ze zwolnienia.

Stawka podatku od takich dochodów wynosi co do zasady 19%. Obowiązujące przepisy pozwalają w określonych przypadkach rozliczać dochody i straty w ramach tego samego źródła przychodów, dlatego wynik podatkowy może różnić się od wyniku pojedynczej transakcji.

Jak ocenić ryzyko utraty pieniędzy, ryzyko walutowe i wcześniejsze wycofanie środków?

Ryzyko inwestycji trzeba rozdzielić na kilka źródeł. Jedna etykieta nie opisuje jednocześnie ryzyka rynku, emitenta, stóp procentowych, waluty, płynności i wcześniejszego zakończenia inwestycji.

Co oznacza wcześniejsze wyjście z inwestycji?

W funduszu inwestycyjnym otwartym wyjście następuje przez odkupienie jednostek zgodnie z zasadami właściwymi dla funduszu. ETF jest sprzedawany na rynku. Obligację można sprzedać przed wykupem, jeżeli jest zbywalna i istnieje dla niej odpowiedni rynek wtórny. Warunki emisji niektórych obligacji mogą przewidywać także odrębny mechanizm wcześniejszego wykupu. W produkcie strukturyzowanym zasady wcześniejszego wyjścia wynikają z jego dokumentacji.

Ochrona kapitału przewidziana na dzień zapadalności nie oznacza takiej samej ochrony przy wcześniejszym wyjściu. Cena instrumentu w trakcie trwania inwestycji jest odrębną wartością.

Kiedy działa ochrona kapitału i czy inwestycję obejmuje BFG albo system rekompensat?

Zakres ochrony zależy od konstrukcji produktu i zdarzenia, którego dotyczy ochrona. BFG chroni określone depozyty, system rekompensat obejmuje ustawowo wskazane przypadki dotyczące klientów uczestników tego systemu, a zobowiązania z obligacji obciążają ich emitenta.

Podstawowy limit BFG wynoszący równowartość 100 000 euro nie wyczerpuje wszystkich przypadków przewidzianych w ustawie. W szczególnych sytuacjach określone czasowo wysokie salda osób fizycznych są objęte ochroną przekraczającą podstawowy limit.

Co dzieje się z pieniędzmi w różnych sytuacjach?

Jak działa system rekompensat dla inwestorów?

System rekompensat nie ubezpiecza wyniku inwestycji. W przypadkach objętych ustawą zabezpiecza wypłatę środków inwestora do równowartości 3 000 euro w 100% oraz 90% nadwyżki ponad tę kwotę. Górna granica środków objętych systemem wynosi równowartość 22 000 euro.

Przy środkach objętych systemem w wysokości 22 000 euro ustawowa formuła daje maksymalną rekompensatę równą 20 100 euro przed przeliczeniem na złote według zasad ustawowych. System działa jako mechanizm uzupełniający i nie pozbawia inwestora możliwości dochodzenia pozostałych roszczeń.

Jakie pięć pytań zadać przy produkcie strukturyzowanym?

1. Kto jest emitentem albo stroną zobowiązaną do wypłaty?
2. Czy ochrona kapitału jest pełna, częściowa czy warunkowa?
3. Do jakiej kwoty odnosi się deklarowany poziom ochrony?
4. Czy ochrona działa wyłącznie w dniu zapadalności?
5. Jak zostanie rozliczone wcześniejsze wyjście?

Które informacje w KID i warunkach produktu trzeba sprawdzić przed zakupem?

Jeżeli dla danego produktu sporządza się KID, traktuj go jako uporządkowane źródło informacji o produkcie, jego ryzyku, kosztach i rekomendowanym okresie utrzymywania, a nie jako materiał reklamowy.

Nie każdy instrument finansowy ma KID PRIIPs. Bezpośrednio posiadane akcje przedsiębiorstw i obligacje skarbowe nie są PRIIP wyłącznie z tego powodu, że inwestor je kupuje. W ich przypadku podstawowe informacje trzeba sprawdzać w dokumentach właściwych dla danego instrumentu.

1. Identyfikacja produktu – co kupujesz i kto odpowiada za produkt.
2. Cel i sposób działania – od czego zależy wynik.
3. Docelowy inwestor – dla jakiego rodzaju klienta zaprojektowano produkt.
4. Wskaźnik SRI – jeżeli występuje, jest prezentowany w skali od 1 do 7.
5. Scenariusze wyników – wraz z założeniami zastosowanymi przy ich wyliczeniu.
6. Rekomendowany okres utrzymywania – okres przyjęty przy opisie produktu i ryzyka.
7. Koszty – ich wysokość oraz wpływ na wynik.
8. Zasady wcześniejszego wyjścia – dostępność, cena i skutki finansowe.

Wskaźnik SRI równy 1 nie oznacza braku ryzyka, a wartość 7 nie oznacza pewnej straty. Wskaźnik porządkuje ryzyko według określonej metodologii i przy założeniu wskazanego okresu utrzymywania produktu.

Scenariusze wyników w KID nie są prognozą przyszłych rezultatów. Pokazują wyniki obliczone według ustandaryzowanej metodologii i określonych założeń.

KID nie zastępuje pozostałych dokumentów produktu. W zależności od instrumentu przeczytaj również prospekt, warunki emisji, statut funduszu, regulamin, taryfę opłat albo warunki konkretnej struktury.

W którym dokumencie szukać konkretnej informacji?

Co zapisać własnymi słowami przed zakupem?

Przed złożeniem zlecenia powinieneś umieć w dwóch lub trzech zdaniach wyjaśnić od czego zależy Twój wynik, w jakiej sytuacji możesz ponieść stratę i jak wyjdziesz z inwestycji. Jeżeli wymaga to ponownego sięgania do materiału sprzedażowego, konstrukcja produktu nie jest jeszcze dostatecznie jasna.

Czy w ramach bankowości premium można inwestować przez IKE lub IKZE?

IKE i IKZE są dostępne także dla klientów premium, jeśli odpowiednia instytucja oferuje daną formę rachunku. Status premium nie podnosi ustawowych limitów i nie zmienia zasad podatkowych IKE ani IKZE.

Limity IKE i IKZE są ustalane dla kolejnych lat, dlatego przed wpłatą należy sprawdzić kwotę obowiązującą w danym roku.

Jak działa warunek wypłaty z IKE?

Poza wymaganym wiekiem trzeba spełnić jeden z dwóch warunków: dokonywać wpłat na IKE co najmniej w 5 dowolnych latach kalendarzowych albo dokonać ponad połowy wartości wszystkich wpłat nie później niż 5 lat przed dniem złożenia wniosku o wypłatę. Ustawa przewiduje odrębne, krótsze okresy dla określonych starszych roczników.

Czy IKE albo IKZE obniża ryzyko inwestycji?

Nie. IKE i IKZE określają sposób oszczędzania oraz zasady podatkowe, a ryzyko zależy od aktywów znajdujących się na rachunku. ETF akcyjny nie staje się mniej ryzykowny dlatego, że został kupiony w ramach IKE. Fundusz obligacji na IKZE nadal podlega zmianom wyceny.

IKE i IKZE funkcjonują w kilku ustawowo dopuszczonych formach, między innymi jako rachunek bankowy, rachunek papierów wartościowych, fundusz inwestycyjny, ubezpieczenie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym albo rozwiązanie prowadzone przez dobrowolny fundusz emerytalny. Zakres dostępnych aktywów wynika z wybranej formy.

Jak będą opodatkowane OKI od 2027 roku?

Limitów 25 000 zł i 100 000 zł nie należy traktować jako prostych limitów salda na jeden dzień. Ustawa posługuje się średnią wartością aktywów ustalaną według szczegółowej metody obliczeniowej.

Gdzie samodzielnie zweryfikować inwestycję przed zakupem?

Najważniejsze informacje o inwestycji sprawdzaj w źródłach pierwotnych: dokumentach produktu, rejestrach organów publicznych i oficjalnych serwisach instytucji odpowiedzialnych za nadzór lub system ochrony.

Brak podmiotu na Liście ostrzeżeń publicznych KNF nie oznacza, że został on zweryfikowany jako bezpieczny. Sprawdź również posiadane zezwolenia, właściwe rejestry KNF i dokumentację konkretnego produktu.

Słowniczek pojęć

FAQ, najczęściej zadawane pytania